Ресей-Украина текетіресі: екі елді Қазақстан бітістіре ала ма?

Ресей мен Украина арасындағы соғыс бірнеше жылға созылып, тек аймақтық емес, жаһандық деңгейдегі күрделі геосаяси дағдарысқа айналды. Бұл қақтығыс халықаралық қауіпсіздікке, энергетикалық нарықтарға және әлемдік экономикалық тұрақтылыққа тікелей әсер етіп отыр. Осындай жағдайда Қазақстанның ұстанымы мен ықтимал рөлі жиі талқыланып келеді, деп хабарлайды JANABASTAU.KZ ақпарат агенттігі.

Қазақстан бұл соғыс басталған сәттен бастап бейтарап әрі теңгерімді саясат ұстанып отыр. Ел басшылығы қақтығысты әскери жолмен емес, дипломатиялық келіссөздер арқылы шешу қажет екенін бірнеше рет мәлімдеді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық алаңдарда сөйлеген сөздерінде БҰҰ Жарғысын, мемлекеттердің аумақтық тұтастығын және халықаралық құқық қағидаттарын қатаң сақтау қажеттігін атап өтті. Бұл ұстаным Қазақстанның сыртқы саясаттағы көпвекторлы бағытымен толық үйлеседі.

Саясаттанушылардың пікірінше, Қазақстанның басты артықшылығы – оның Ресеймен де, Украинамен де, сондай-ақ Батыс елдерімен де тұрақты дипломатиялық қарым-қатынастарды сақтап отырғанында. Сарапшы Риззат Тасым атап өткендей, халықаралық қарым-қатынастар бойынша кез келген мемлекет делдал болу үшін бірнеше маңызды шартқа сай болуға тиіс. Біріншіден, екі тарапқа да қолайлы болуы қажет. Екіншіден, теңгерімді саясат жүргізуі керек. Үшіншіден, өзінің жеке геосаяси мүддесін алға шығармай, тек бейбітшілікке ұмтылуға тиіс. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстан белгілі бір деңгейде осындай талаптарға жақын келеді.

Дегенмен сарапшылар Қазақстанның толыққанды медиатор болуы үшін тек ниет жеткіліксіз екенін айтады. Себебі Ресей мен Украина арасындағы қайшылықтар – өте терең әрі күрделі. Аумақтық мәселелер, қауіпсіздік кепілдіктері және геосаяси ықпал аймақтары бойынша көзқарастар бір-біріне мүлде қайшы. Ресей өз бақылауындағы аймақтарды сақтап қалуға ұмтылса, Украина өз аумақтық тұтастығын толық қалпына келтіруді талап етеді. Мұндай жағдайда келіссөздердің ортақ нүктесін табу оңай емес.

Саясаттанушы Руслан Мақсаттың пікірінше, қазір соғыс белгілі бір тығырыққа тірелген. Екі тарап та бір-бірінің инфрақұрылымына соққы беруді жалғастырып жатқанмен, бұл әрекеттер стратегиялық басымдыққа әкелмей отыр. Яғни, әскери тұрғыдан шешуші нәтижеге қол жеткізу мүмкін болмай тұр. Мұндай жағдай әдетте дипломатиялық келіссөздерге алғышарт қалыптастырады.

Сарапшы 2026 жылы келіссөздердің қайта жандану ықтималдығын жоққа шығармайды. Оның айтуынша, Түркиядағы, нақтырақ айтқанда Ыстамбұлдағы келіссөздер бұрын да белгілі бір нәтиже берген. Сондықтан алдағы уақытта дәл осы алаң қайта пайдаланылуы мүмкін. Бұл ретте Түркияның белсенді позициясы мен келіссөз жүргізудегі тәжірибесі маңызды рөл атқарады.

Қазақстан да бұған дейін халықаралық жанжалдарды реттеуде бейбіт алаң ұсынған елдердің бірі ретінде белгілі. Астана үдерісі аясында Сирия мәселесі бойынша келіссөздер өткізіліп, елдің дипломатиялық беделі артқан болатын. Осы тәжірибе Қазақстанның болашақта да осындай рөл атқаруға дайын екенін көрсетеді. Алайда қазіргі жағдайда Қазақстан өзін тікелей делдал ретінде емес, келіссөздер үшін бейтарап алаң ұсынушы мемлекет ретінде қарастырып отыр.

Сонымен қатар Қазақстан үшін бұл соғыстың экономикалық салдары да айтарлықтай маңызды. Энергетикалық нарықтағы өзгерістер, әсіресе Еуропаның ресейлік газдан бас тартуы, жаңа геоэкономикалық жағдай қалыптастырып отыр. Ресейдің энергия экспортын Азияға бағыттауы Орталық Азия елдеріне, соның ішінде Қазақстанға бәсекелестік қысым мен жаңа мүмкіндіктерді қатар әкелуі мүмкін. Бұл жағдай Қазақстанның транзиттік рөлін күшейтуі ықтимал, бірақ сонымен бірге нарықтағы бағаға да әсер етеді.

Бұдан бөлек, соғыс Қазақстан экономикасына тікелей де ықпал етіп отыр. Мәселен, Каспий құбыр консорциумы инфрақұрылымына жасалған шабуылдар мұнай экспортында уақытша іркілістер туғызуы мүмкін. Бұл – ұлттық бюджет кірістеріне әсер ететін маңызды факторлардың бірі.

Қорыта айтқанда, Қазақстан – Ресей мен Украина арасындағы қақтығысты шешуде шешуші ойыншы болмаса да бейбітшілікке қол жеткізуге мүдделі және белгілі бір деңгейде ықпал ете алатын мемлекеттердің қатарында. Елдің теңгерімді сыртқы саясаты, дипломатиялық тәжірибесі және халықаралық беделі оған келіссөздер үдерісінде қосымша мүмкіндік береді. Алайда түпкілікті шешім қабылдаудың екі тараптың саяси ерік-жігеріне байланысты екені анық. Қазақстанның басты миссиясы осы диалогқа жағдай жасау және бейбіт бастамаларды қолдау болып қала бермек.