Балалар контентіне баса мән берген дұрыс

Балаларға арналған заманауи контент бүгінде тек көңіл көтеру құралы ғана емес, сонымен бірге тәрбиелік және танымдық әлеуеті зор маңызды ресурсқа айналып отыр. Цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы нәтижесінде балалар смартфон, планшет, теледидар және интернет арқылы күнделікті өмірінің елеулі бөлігін виртуалды ортада өткізеді. Осы жағдай оларға ұсынылатын контенттің сапасы мен мазмұнына деген жауапкершілікті айтарлықтай арттырады, деп жазады JANABASTAU.KZ ақпарат агенттігі.

Қазір балалар контенті жас ерекшелігіне сай, психологиялық тұрғыдан қауіпсіз және құндылықтарға негізделген болуға тиіс. Бала мультфильмдер мен анимациялық өнімдерді көріп қана қоймай, сол арқылы өзіндік дүниетаным қалыптастырады. Әрбір кейіпкер, сюжет пен бейне баланың мінез-құлқына, тілдік қорына және өмірлік ұстанымдарына әсер етеді. Сондықтан ұлттық болмысты дәріптейтін, мейірім, достық, әділдік және еңбекқорлық сияқты қасиеттерді насихаттайтын өнімдер ерекше маңызды.

Ақын Ретбек Мағаздың айтуынша, бүгінде қазақ тіліндегі сапалы балалар контенті әлі де жеткіліксіз. Оның пікірінше, балаларға арналған өнімдердің көпшілігі ересектердің көзқарасымен жасалып, баланың табиғи әлемін толық аша алмай отыр. Бұл – үлкен олқылық. Шығармашыл ортада да, қоғамда да балаларға арналған мазмұнды, заманауи және ұлттық рухпен үйлескен туындылардың тапшылығы сезіледі. Ол қазақ тіліндегі балалар контентін дамыту – жай мәдени мәселе емес, ұлттық қауіпсіздікпен байланысты маңызды бағыт екенін атап өтті.

Бүгінде балалардың ақпарат тұтыну тәсілі түбегейлі өзгерді. Олар тек кітап оқумен шектелмей, YouTube, TikTok, түрлі онлайн платформалар арқылы ақпарат алады. Зерттеулерге сәйкес, бала қай тілде контент тұтынса, сол тілде ойлауға бейім болады. Сондықтан қазақ тіліндегі сапалы мультфильмдер, аудио ертегілер, танымдық видеолар мен ойындардың көбеюі – тілді дамытудың ең тиімді жолдарының бірі.

Алайда мәселе тек контенттің аздығында емес, оның сапасында да жатыр. Көп жағдайда қолданыстағы қазақтілді өнімдердің визуалды деңгейі, сюжет желісі немесе кейіпкерлері қазіргі балалардың қызығушылығына сәйкес келе бермейді. Ал қазіргі буын – динамикаға, сапалы графикаға және шынайы эмоцияға ерекше мән береді. Сондықтан жаңа буын контенті халықаралық стандарттарға сай, заманауи технологиялармен жасалуы қажет.

Бұл бағытта Қазақстандағы «Balapan» телеарнасының атқарып отырған жұмысы ерекше. Тек қазақ тілінде хабар тарататын бұл арна балаларға арналған сапалы контент өндірісін жүйелі түрде дамытып келеді. Арна ұжымы балалардың танымдық және рухани дамуын басты мақсат етіп қойып, анимациялық жобалар санын арттыра түсті. Мысалы, тарихи мазмұндағы «Шоқан» мультсериалы немесе фэнтези жанрындағы «Ақжелкен» жобасы – ұлттық құндылықтарды заманауи форматта ұсынудың жақсы үлгісі.

Сонымен қатар балалардың қауіпсіздігі де басты назарда. Мысалы, табиғи апаттар кезіндегі әрекеттерді үйрететін «111» мультхикаясы балаларға өмірлік маңызды дағдыларды сіңіруге бағытталған. Ал «Дара бала» сияқты жобалар талантты балаларды танытуға мүмкіндік береді. Бұл бастамалар балалар контентінің тек көңіл көтеру емес, тәрбиелік құрал екенін көрсетеді.

Дегенмен цифрлық ортада қауіптер де жоқ емес. Интернетте балаларға арналмаған, бірақ оларға қолжетімді мазмұн көп. Сондықтан ата-аналар баласының қандай контент тұтынып отырғанына мән беруі қажет. Арнайы бағдарламалар мен сүзгілерді қолдану, уақытты шектеу – қазіргі ата-ананың маңызды міндеттерінің бірі.

Сарапшылардың айтуынша, бала күніне орта есеппен экран алдында ұзақ уақыт өткізеді. Бұл оның психикалық және физикалық дамуына әсер етуі мүмкін. Сондықтан ата-ана бақылауы мен дұрыс таңдалған контент – баланың қауіпсіз дамуының кепілі. Мысалы, кейбір ата-ана балалардың интернет қолдануын бақылап, қауіпсіз режимдерді орнатып, олардың жас ерекшелігіне сай ғана контент көруін қадағалап отыр.

Әлемдік деңгейде де балалар контенті үлкен сұранысқа ие. Мәселен, «Baby Shark» сияқты музыкалық бейнелер миллиардтаған қаралым жинап, жаһандық феноменге айналды. Бұл балаларға арналған өнімдердің әсері мен ауқымын көрсетеді. Ал Қазақстанда да «Әлди-әлди» сияқты ұлттық бесік жырларының жоғары қаралым жинауы қазақ контентіне деген сұраныстың бар екенін дәлелдейді.

Жалпы, балаларға арналған заманауи контент – ұлт болашағын қалыптастыратын маңызды фактор. Ол сапалы, тәрбиелік мәні жоғары, тілдік және ұлттық ерекшелікті сақтаған болуға тиіс. Бұл бағытта мемлекет, шығармашыл қауым, ата-ана және қоғам бірігіп жұмыс істегенде ғана жоғары нәтижеге қол жеткізуге болады.

Әсіресе, қазіргі баланың тұлғалық қалыптасуына әсер ететін басты факторлардың бірі – медиа кеңістіктегі ақпарат. Бала мультфильмдер мен бейнематериалдарды көре отырып, кейіпкерлермен өзін салыстырады, сол арқылы мінез-құлық моделін қалыптастырады.

Шын мәнінде бала қандай тілде контент көрсе, сол тілде ойлауға бейімделеді. Сондықтан қазақтілді контент түсіргенде, қазіргі балалардың сапалы графикаға, динамикалық сюжетке және шынайы эмоцияға ерекше мән беретінін ескерген маңызды. Ал бұл бастамалар балалар контентінің тек ойын-сауық емес, тұлға қалыптастыру құралы екенін дәлелдейді.

Қазір интернетте балаларға арналмаған, бірақ оларға қолжетімді контент өте көп. Сол себепті ата-аналардың баланың қандай видеолар көріп жүргенін қадағалауы, уақытын шектеу және арнайы сүзгілерді пайдалануы аса қажет.