Kozybayev University ғалымдары жол жабынының беріктігін арттыратын технология әзірледі

Солтүстік Қазақстан ғалымдары өнеркәсіптік қалдықтарды пайдаланып, асфальтбетонның сапасын жақсартатын жаңа технологияны сынақтан өткізді. Зертханалық нәтижелер бойынша материалдың су сіңіру көрсеткіші 35 пайызға төмендеп, суға қаныққаннан кейінгі беріктігі шамамен 50 пайызға артқан. Отандық ғылыми әзірлеме Петропавл маңындағы автомобиль жолының 200 метрлік учаскесінде тәжірибеден өтті, деп хабарлайды JANABASTAU.KZ ақпарат агенттігі.

Жол құрылысының сапасын арттыру және отандық ғылыми жаңалықтарды нақты өндіріске енгізу мәселесі Қазақстан үшін ерекше өзекті болып отыр.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 28 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауында елдің көлік инфрақұрылымын жаңғыртуға басымдық берді. Атап айтқанда, Көкшетау – Петропавл автомобиль жолын кеңейту қажеттігін атап өтті.

Президент ұсынған «Халықтық құрылыс» бастамасы да өңірлердегі инфрақұрылымды жаңғыртып, құрылыс сапасын жаңа деңгейге көтеруді көздейді.

Осы міндеттер аясында М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университетінің ғалымдары жол битумының қасиеттерін жақсартуға арналған жаңа технология әзірледі.

Өндірістік қалдық сапалы асфальттың шикізатына айналмақ

Ғылыми топқа химия ғылымдарының кандидаты, университет профессоры Антонина Дюрягина жетекшілік етеді.

Зерттеушілер жол битумының беріктігі мен пайдалану сипаттамаларын жақсарту үшін өнеркәсіптік қалдықтарды қайта өңдеу тәсілін ұсынған.

Технологияның негізіне жылу электр орталықтарында пайдаланылған, алдын ала тазартылған герметикалаушы сұйықтық және мұнай-химия өндірісінің қалдықтарынан синтезделген арнайы қоспа алынған.

Бұл компоненттер битумның қасиеттерін жақсартып қана қоймай, бұрын кәдеге жаратуды қажет еткен өнеркәсіптік шикізатты қайта пайдалануға мүмкіндік береді.

Антонина Дюрягинаның айтуынша, зерттеудің басты мақсаты – Қазақстанның күрделі климаттық жағдайына төзімді жол жабынын әзірлеу.

«Біздің мақсатымыз – Қазақстанның климаттық ерекшеліктерін ескере отырып, жол жабынының сапасы мен ұзақ мерзімге төзімділігін арттыратын технология жасау. Сонымен қатар өнеркәсіптік қалдықтарды құрылыс материалдарын өндіруге қажетті қайталама шикізат ретінде тиімді пайдаланудың жолын іздедік. Осылайша, әзірлемеміз ғылыми, практикалық және экологиялық міндеттерді бір арнаға тоғыстырады», – деді ғалым.

Асфальттың беріктігі шамамен 50 пайызға артқан

Ғылыми зерттеулер 2023–2025 жылдары Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің гранттық қаржыландыруымен жүргізілді.

Алғашқы кезеңде ғалымдар битумға қосылатын компоненттердің оңтайлы құрамын анықтап, олардың асфальтбетонның физикалық және механикалық қасиеттеріне әсерін зерттеді.

Нәтижелер тәуелсіз аккредиттелген «Стройэксперт» зертханасында тексерілді.

Сынақ барысында үш маңызды нәтиже тіркелді:

- 35% – модификацияланған асфальтбетонның су сіңіру көрсеткіші төмендеген;

- Шамамен 50% – суға қаныққаннан кейінгі беріктік бақылау үлгілерімен салыстырғанда артқан;

- Жоғары температураға төзімділік – материалдың ыстыққа қарсы тұрақтылығы жақсарған.

Бұл көрсеткіштер жол жабынының ылғалға және температуралық әсерлерге төзімділігін арттыру мүмкіндігін көрсетеді.

Әсіресе қысы суық, көктемде температура жиі ауытқитын Солтүстік Қазақстан өңірі үшін мұндай технологияның практикалық маңызы жоғары.

40 тонна битум дайындалып, 200 метр жолға тәжірибе жүргізілді

Зертханалық нәтижелерден кейін ғалымдар технологияны өндірістік жағдайда сынауға кірісті.

Асфальтбетон зауытында жаңа қоспаның көмегімен 40 тонна модификацияланған битум дайындалды.

Ол Солтүстік Қазақстан облысындағы Қарақоға – Петропавл автомобиль жолының ұзындығы 200 метр болатын тәжірибелік учаскесінде пайдаланылды.

Жолдан алынған үлгілерге жүргізілген зертханалық сынақтар материалдың белгіленген нормативтік талаптарға сәйкес келетінін көрсетті.

Жобаны тәжірибеде жүзеге асыруға өңірдің жол саласы ұйымдары қолдау білдірді.

«ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясының Солтүстік Қазақстан облыстық филиалы тәжірибелік сынақ үшін жол учаскесін бөлді. Ал «Жол активтері сапасының ұлттық орталығының» өңірлік филиалы асфальтбетон қоспасына қажетті зертханалық сынақтарды тегін жүргізді.

Технологияны өндірісте сынау жұмыстары Солтүстік Қазақстан облысының әкімі Ғауез Нұрмұхамбетовтің тапсырмасымен ұйымдастырылған.

«Біз үшін ғылыми әзірлемені нақты өндіріске енгізу аса маңызды болды. Зертханалық зерттеулерден бастап материалдың өнеркәсіптік партиясын дайындауға және жолдың тәжірибелік учаскесін салуға дейінгі кезеңдерден өттік. Ендігі міндет – жол жабынының нақты климаттық жағдайда қаншалықты төзімді екенін бағалап, технологияны одан әрі қолдану мүмкіндіктерін анықтау», – деді университеттің «Химия және химиялық технологиялар» кафедрасының меңгерушісі, қауымдастырылған профессор Юлия Бызова.

Жаңа асфальт Қазақстанның қатал қысына шыдай ма?

Ғалымдар үшін келесі маңызды кезең – тәжірибелік жол учаскесінің нақты пайдалану жағдайындағы төзімділігін анықтау.

Мамандар күзгі-қысқы және көктемгі кезеңдерден кейін жабынның жай-күйіне мониторинг жүргізуді жоспарлап отыр.

Тексеру барысында жолдың бірнеше көрсеткіші бағаланады. Атап айтқанда, асфальтта жарықтардың пайда болуы, ауыр көліктердің әсерінен дөңгелек іздерінің тереңдеуі, жабынның суға төзімділігі және беріктігінің өзгеруі зерттеледі.

Алынған нәтижелер әдеттегі технологиямен салынған бақылау учаскесінің көрсеткіштерімен салыстырылады.

Бұл зерттеулер жаңа қоспаның зертханада ғана емес, Қазақстанның нақты ауа райы мен көлік жүктемесі жағдайында қаншалықты тиімді екенін анықтауға мүмкіндік береді.

10 мың тонна битумға 10 тонна өндірістік қалдық пайдалануға болады

Ғылыми әзірлеменің тағы бір маңызды ерекшелігі – экологиялық тиімділігі.

Зерттеушілердің есептеуінше, жылына 10 мың тонна битум өңдеу кезінде 10 тоннаға дейін қайталама өнеркәсіптік шикізатты пайдалануға мүмкіндік бар.

Бұл өндірістік қалдықтарды кәдеге жарату көлемін азайтып, оларды экономикалық айналымға қайта енгізуге жағдай жасайды.

Аталған тәсіл Мемлекет басшысы ұсынған «Таза Қазақстан» бастамасының негізгі қағидаларымен үндеседі.

Солтүстікқазақстандық ғалымдардың жобасы қалдықтарды тек жинау немесе жоюмен шектелмей, оларды жол құрылысына қажетті материал ретінде қайта пайдалануды ұсынады.

Отандық технология елдің басқа жолдарында қолданыла ма?

Әзірге жаңа технология тәжірибелік сынақ кезеңінде тұр.

Ғалымдар зертханалық көрсеткіштердің жақсарғанын және тәжірибелік учаскеге төселген материалдың нормативтік талаптарға сәйкес келетінін растағанымен, асфальттың ұзақ мерзімді пайдалану тиімділігі әлі толық бағаланған жоқ.

Ол үшін жол жабынының бірнеше маусымдағы жай-күйін зерттеу және қажетті рұқсат рәсімдерінен өту қажет.

Егер сынақ нәтижелері технологияның тиімділігін растаса, оны Қазақстанның басқа өңірлеріндегі автомобиль жолдарын салу және жөндеу жұмыстарына енгізу мүмкіндігі қарастырылады.

Мемлекет басшысының Жолдауында айтылған инфрақұрылымдық жаңғыру міндеттері аясында мұндай отандық ғылыми әзірлемелердің практикалық маңызы арта түспек.

Басты мәселе – жаңа технологияның зертханадағы жақсы нәтижесін нақты жолдағы ұзақ мерзімді сапаға айналдыру. Оның қаншалықты сәтті жүзеге асқанын алдағы маусымдық мониторинг көрсетеді.