Қазақстанның қорғаныс саясаты: бейбіт ұстаным мен қауіпсіздік тепе-теңдігі

Қазіргі жаһандық геосаяси ахуал күрделеніп, әлемдік тәртіптің бұрынғы қалыптасқан жүйесі өзгеріске ұшырап отыр. Ресей мен Украина арасындағы қақтығыстың бірнеше жылға созылуы, Таяу Шығыстағы шиеленістер мен ірі державалар арасындағы стратегиялық текетірестер халықаралық қауіпсіздік архитектурасының әлсірегенін аңғартады. Осындай жағдайда әрбір мемлекет үшін ұлттық қауіпсіздік пен қорғаныс қабілетін күшейту мәселесі күн тәртібіндегі басты тақырыптардың біріне айналды, деп жазады JANABASTAU.KZ ақпарат агенттігі.

Қазақстан үшін қорғаныс саясаты – тек әскери қуатты арттыру ғана емес, елдің тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығын сақтауға бағытталған кешенді мемлекеттік стратегия. Егемендік алған алғашқы күннен бастап еліміз шекарасын заңдық тұрғыда бекітіп, көршілес мемлекеттермен тұрақты әрі сенімді дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға басымдық берді. Бұл бағыт Қазақстанның қорғаныс саясатының бейбіт және қорғаныстық сипатта қалыптасуына негіз болды.

Қазақстан ешбір елге қарсы агрессиялық саясат жүргізбейді. Бұл – еліміздің әскери доктринасының басты қағидаты. Сонымен қатар көпвекторлы сыртқы саясат ұстанымы арқылы Қазақстан ірі державалармен теңгерімді қарым-қатынас орнатуға ұмтылып келеді. Аталған саясат ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады.

Қорғаныс саласындағы халықаралық ынтымақтастық Қазақстан үшін стратегиялық маңызға ие. Мәселен, Ресей Федерациясымен әскери байланыс Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы аясында дамып келеді. Екі ел әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйесі бойынша бірлескен жаттығулар өткізіп, әскери кадрларды даярлау мен қару-жарақ саласында тығыз әріптестік орнатқан.

Сонымен қатар Қытай Халық Республикасымен де әскери ынтымақтастық қарқынды дамып келеді. Бұл байланыс Шанхай ынтымақтастық ұйымы шеңберінде терроризмге, экстремизмге және сепаратизмге қарсы күреске бағытталған. Екі ел арасында тұрақты түрде жоғары деңгейдегі кездесулер өткізіліп, бірлескен оқу-жаттығулар ұйымдастырылады, әскери кадрлар алмасу тәжірибесі жүзеге асырылып жатыр.

Түркиямен қорғаныс саласындағы әріптестік те ерекше назар аудартады. НАТО мүшесі ретінде Түркияның әскери-техникалық әлеуеті жоғары. Соңғы жылдары ол елдің ұшқышсыз ұшу аппараттары әлемдік нарықта сұранысқа ие болып отыр. Қазақстан мен Түркия арасында әскери өнеркәсіп саласында бірлескен жобаларды іске асыру бағытында нақты қадамдар жасалған.

Аймақтық қауіпсіздік мәселесінде Орталық Азия елдерімен ынтымақтастық маңызды орын алады. Өзбекстанмен қорғаныс саласындағы әріптестік екі елдің қауіпсіздігін нығайтуға бағытталған. Бірлескен оқу-жаттығулар мен тәжірибе алмасу арқылы тараптар әскери дайындық деңгейін арттыра түсті.

Қазақстан халықаралық ұйымдар аясында да белсенді қызмет атқарып келеді. Біріккен Ұлттар Ұйымы, ҰҚШҰ және ШЫҰ сияқты құрылымдар арқылы еліміз ұжымдық қауіпсіздік жүйесіне қатысып, өңірлік тұрақтылықты сақтауға үлес қосып отыр. Сонымен қатар қазақстандық әскери қызметшілер БҰҰ бітімгершілік миссияларына қатысып, халықаралық деңгейде тәжірибе жинақтады.

Соңғы жылдары Қазақстан қорғаныс саясатын жаңа қауіп-қатерлерге бейімдеу бағытында бірқатар маңызды қадамдар жасады. 2022 жылы қабылданған жаңартылған әскери доктринада заманауи қауіпсіздік сын-қатерлері, соның ішінде киберқауіптер, ақпараттық ықпал және гибридтік соғыс элементтері ескерілді. Қарулы Күштер құрылымында ақпараттық-психологиялық және киберқорғаныс бағытындағы арнайы бөлімшелер құрылды.

Сонымен қатар аумақтық қорғаныс жүйесін дамыту, Ұлттық ұланның рөлін күшейту және әскердің ұтқырлығын арттыру бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіліп отыр. Әскери дайындықтың сапасын арттыру мақсатында оқу-жаттығу жүйесі жетілдіріліп, резервтік күштерді даярлау тәсілдері жаңартылды.

Отандық әскери-өнеркәсіп кешенін дамыту да қорғаныс саясатының маңызды бағыттарының бірі. Қазақстан қару-жарақ пен әскери техниканың бірқатар түрін өз ішінде өндіруге талпынып отыр. Бұл – технологиялық тәуелділікті азайтып, ұлттық қауіпсіздікті нығайтудың маңызды тетігі.

Қазір қауіпсіздік ұғымы тек әскери шеңбермен шектелмейді. Ақпараттық кеңістікті қорғау, киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету, қоғамның ақпараттық иммунитетін қалыптастыру да ұлттық қауіпсіздіктің ажырамас бөлігіне айналды. Осы тұрғыда Қазақстан цифрлық инфрақұрылымды қорғауға және ақпараттық саясатты күшейтуге ерекше назар аударып отыр.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев атап өткендей, бейбітшілік пен тұрақтылық – ел дамуының басты кепілі. Қазақстан халықаралық құқық қағидаттарын сақтауды, мемлекеттердің егемендігі мен аумақтық тұтастығын құрметтеуді өз саясатының негізі ретінде қарастырады.

Қорғаныс саясаты – тек қауіпке қарсы әрекет ету құралы ғана емес, сонымен қатар елдің саяси, экономикалық және технологиялық дербестігін қамтамасыз ететін стратегиялық жүйе. Қазақстан осы бағытта бейбіт ұстаным мен қорғаныс қабілетін үйлестіре отырып, тұрақты әрі қауіпсіз даму жолын таңдаған мемлекет ретінде қалыптасып келеді.

Қорыта айтқанда, қазіргі құбылмалы геосаяси жағдайда Қазақстанның қорғаныс саясаты – бейтараптық пен серіктестік, әскери дайындық пен дипломатия арасындағы нәзік тепе-теңдікті сақтауға негізделген. Бұл бағыт елдің ұлттық мүддесін қорғап қана қоймай, өңірлік және жаһандық қауіпсіздікке де өз үлесін қосуға мүмкіндік береді.