Тоқтар Жақаш: «Каспий қасіреті – қоғамға эмоциядан гөрі нақты жауап керек»

Каспий теңізіндегі әскери оқу-жаттығу кезінде 14 әскери қызметшінің қаза табуы, Қорғаныс министрлігінде арнайы тексерудің басталуы және ведомство басшысының қызметінен босатылуы қоғамда кеңінен талқыланып жатыр. Осы оқиғаларға қатысты Тоқтар Жақаш Facebook парақшасында пікір білдірді, деп хабарлайды JANABASTAU.KZ ақпарат агенттігі.

Автор Каспийдегі қайғылы оқиғаны Қазақстан қоғамы үшін ауыр сынақ деп бағалайды.

«Оқу-жаттығу кезінде 17 әскери қызметшінің теңізге кетіп, оның 14-інің қаза болуы – Маңғыстаудағы бір әскери құрылымның ішкі мәселесі емес. Бұл – адам өмірі, әскердегі қауіпсіздік және мемлекет алдындағы жауапкершілік мәселесі», – деп жазады Тоқтар Жақаш.

Оның пікірінше, осындай жағдайда қоғам үшін ең маңызды сұрақ – мемлекеттің қандай шешім қабылдайтыны.

Бұл тұрғыдан алғанда, автор соңғы күндердегі шешімдерге назар аударады.

2026 жылғы 25 қыркүйек Қазақстанда жалпыұлттық аза тұту күні болып жарияланды. Қаза тапқан әскери қызметшілердің отбасыларына материалдық және психологиялық көмек көрсетілетіні хабарланды.

Алайда Тоқтар Жақаш мұнымен шектелуге болмайтынын айтады.

«Себебі қоғамға тек көңіл айту емес, жауапкершіліктің нақты тетіктері керек», – дейді ол.

Автор осы ретте Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 26 қыркүйектегі шешіміне тоқталады.

Мемлекет басшысының өкімімен Қорғаныс министрлігіндегі істердің жай-күйіне кешенді тексеру жүргізетін арнайы комиссия құрылды. Комиссияға Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының орынбасары Аида Балаева жетекшілік етеді.

Оның құрамына Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы, Президент Әкімшілігі басшылығының өкілі, Қауіпсіздік Кеңесі аппаратының басшысы, Қаржылық мониторинг агенттігінің төрағасы, Қаржы министрі, Бас прокурордың бірінші орынбасары, ҰҚК және Ұлттық экономика министрлігінің өкілдері кірді.

Комиссияға алғашқы нәтижелерін жеті күн ішінде баяндау тапсырылды.

Ал 27 қыркүйекте Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Қосанов Қорғаныс министрі қызметінен босатылды.

Тоқтар Жақаш бұл шешімді қайғылы оқиғаның нақты себептері мен кінәлі тұлғаларды анықтайтын тергеу нәтижесімен шатастырмау керектігін атап өтеді.

«Министрдің қызметтен алынуы – оның жеке кінәсі сот немесе тергеу арқылы дәлелденді деген сөз емес. Бірақ мемлекеттік басқару жүйесінде басшының саяси және әкімшілік жауапкершілігі деген ұғым бар. Ірі ведомствода адам өліміне әкелген ауыр оқиғадан кейін жауапкершілік деңгейін қайта қарау – басқару жүйесінің табиғи реакциясы», – деп жазады автор.

Оның айтуынша, қоғамға оқиғаның қалай болғаны, қандай шешімдер қабылданғаны, қауіпсіздік талаптары сақталды ма, ауа райы туралы ескертулер ескерілді ме, құтқару жұмыстары қалай ұйымдастырылды деген сұрақтардың нақты жауабы қажет.

Қазіргі уақытта оқиғаға байланысты қылмыстық іс бойынша тергеу жүргізіліп жатыр. Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі жүйесінің бес лауазымды тұлғасы ұсталғанын хабарлады.

Сонымен бірге Тоқтар Жақаш марқұм әскери қызметшілердің Отан алдындағы борышын ұмытпау, олардың ерлігін мемлекеттік деңгейде ұлықтау мәселесіне де тоқталады.

Ол «Айбын» орденінің әскери борышын атқару кезінде көрсеткен батылдығы мен жанқиярлығы, мемлекет мүддесін қорғау жолындағы ерлігі үшін берілетінін еске салады.

«Әскери қызмет – тек бұйрық орындау емес. Оның ар жағында адамның өмірі, отбасы, ата-анасы, балалары тұр.

Сондықтан Каспийдегі трагедиядан шығатын ең үлкен сабақ – мемлекет үшін әскери қызметшінің өмірі кез келген мәселеден жоғары тұруы керек», – дейді автор.

Тоқтар Жақаштың пікірінше, қайғылы оқиғадан кейін қабылданған шешімдердің нәтижесі жауапкершіліктің нақты тетіктерінен көрінуі тиіс.

«Қазір қоғамға эмоциядан гөрі нақты жауап керек. Кінәлі болса – заң алдында жауап беруі керек. Жүйелік кемшілік болса – ол түзетілуі керек. Қауіпсіздік талаптары жеткіліксіз болса – қайта қаралуы керек. Ал әскердегі тәртіп пен жауапкершілік қағаз жүзінде емес, нақты өмірде қамтамасыз етілуі тиіс.

Президенттің соңғы шешімдерінің логикасы да осындай», – деп түйіндейді Тоқтар Жақаш.

Айта кетейік, 27 қыркүйекте Мемлекет басшысының Жарлығымен Айдос Мырзахметов Қазақстан Республикасының қорғаныс министрі болып тағайындалды.

Материал Тоқтар Жақаштың Facebook парақшасында жариялаған жазбасы негізінде әзірленді. Автордың пікірлері редакцияның ұстанымын білдірмейді.