Бокаевты бірден «саяси тұтқын» деуге асықпаған жөн: оның өткеніне қатысты сұрақ көп

Санжар Бокаевтың ісі қоғамда қызу талқыланып жатыр. Бір тарап оны билікті сынағаны үшін қудаланып отырған белсенді ретінде көрсетсе, екінші тарап қылмыстық істің саясиландырылмауы керектігін алға тартады. Алайда бұл даудың арасында бір маңызды мәселе көмескі қалып барады: бүгін өзін жүйенің қатал сыншысы ретінде танытып жүрген Бокаев ұзақ жыл дәл сол мемлекеттік және квазимемлекеттік жүйенің ішінде қызмет етті, деп хабарлайды JANABASTAU.KZ ақпарат агенттігі.

16 қазанда Алматыда Санжар Бокаев пен оның видеографына қатысты сот процесі басталды. Бокаевқа Қылмыстық кодекстің бірнеше бабы бойынша айып тағылып отыр. Олардың қатарында аса ірі көлемдегі алаяқтық, қылмыстық кірістерді заңдастыру, ағаштарды заңсыз кесуге және өзге де эпизодтарға қатысты айыптар бар.

Бұл айыптардың ақ-қарасын сот анықтауы тиіс. Сот үкімі шыққанға дейін кінәсіздік презумпциясы сақталады.

Сонымен бірге дәл осы қағида Бокаевты сот аяқталмай жатып «саяси тұтқын» деп жариялауға да асықпау керектігін көрсетеді.

Жүйенің сыртындағы адам емес

Санжар Бокаевтың өмірбаянына қарасақ, ол мемлекеттік аппаратқа сырттан келіп қарсы тұрған тұлға емес.

Ол «Нұр Отан» партиясының Алматы қалалық филиалы төрағасының орынбасары болды. Кейін Алматы қаласының Жастар саясаты мәселелері басқармасын басқарды.

2014 жылғы 3 қазанда Санжар Бокаев Алматы қаласы Ішкі саясат басқармасының басшысы болып тағайындалды. Бұл қызметте ол 2015 жылдың тамызына дейін отырды.

Ішкі саясат басқармасы – қаланың қоғамдық-саяси ахуалына, ақпараттық саясатқа, қоғамдық ұйымдар және медиа ортамен байланысқа қатысатын маңызды құрылым.

Демек, бүгін мемлекеттік жүйені сырттан сынап жүрген Бокаев кезінде сол жүйенің ішкі саясатына жауап берген лауазымды тұлғалардың бірі болды.

Осыған байланысты оның бұрынғы қызметіне қатысты сауалдардың қойылуы заңды.

Бокаев сол жылдардағы ақпараттық саясатты бүгін қалай бағалайды?

Мемлекеттік органдар мен тәуелсіз редакциялар арасындағы қарым-қатынас қалай құрылды?

Ішкі саясат басқармаларына орталықтан қандай тапсырмалар берілді?

Егер сол кезеңдегі жүйенің жұмыс тәсілдеріне бүгін қарсы болса, ол бұл туралы неліктен ашық әрі егжей-тегжейлі айтпайды?

«Өткеніңді де айт» деген сұрақ бар

Бокаевтың бұрынғы мемлекеттік қызметі мен бүгінгі оппозициялық позициясының арасындағы қайшылық әлеуметтік желілерде де талқыланып жатыр.

Мәселен, "Facebook-та жарияланған осы жазбада" (https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02SqZU5xtWnG4KkGLjRWsHmDfsXh3y899cHm8asywz59dKkP64cSbBSHW63Eq14CX1l&id=100001639461840&mibextid=Nif5oz) автор Бокаевтың Алматы әкімдігіндегі ішкі саясатқа жауап берген кезеңін, «Нұр Отандағы», «ҚазТрансГаздағы» және кейінгі мемлекеттік аппараттағы қызметін еске салып, оның бүгінгі билікке қарсы риторикасына қатысты бірқатар өткір сұрақ қояды.

Жазба авторы Бокаевтың сол кездегі ақпараттық саясат жүйесіндегі рөліне де назар аударады.

Бұл – авторлық пікір. Ондағы дәлелденбеген айыптауларды сотпен анықталған факт ретінде қабылдауға болмайды.

Алайда жазбаның өзегіндегі бір сұрақ назар аудартады:

егер адам жүйені ішінен жақсы білсе, неге оның ішкі механизмдері туралы толық айтпайды?

Әкімдіктен кейін де жүйеден кеткен жоқ

Бокаев 2015 жылғы тамызда Алматы әкімдігінен кеткен соң бірден оппозициялық саясаткерге айналған жоқ.

2015 жылдың қарашасында ол «ҚазТрансГаз» АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі болып тағайындалды.

2017 жылы Президент Әкімшілігінің қоғамдық-саяси жұмыс секторын басқарды.

Оның қызметтік жолын қысқаша былай көрсетуге болады:

«Нұр Отан» – Алматы әкімдігі – Жастар саясаты басқармасы – Ішкі саясат басқармасы – «ҚазТрансГаз» – Президент Әкімшілігі.

Бұл – мемлекеттік жүйеден үнемі сырт жүрген адамның емес, сол жүйенің әр деңгейінде қызмет атқарған аппаратшының өмірбаяны.

Сондықтан кейін қалыптасқан «жүйеге қарсы Бокаев» образы оның бұрынғы қызмет жолына қатысты сұрақтарды жоймайды.

Неге сын кейін күшейді?

Соңғы жылдары Бокаев утильалым мәселесін белсенді көтерді. Алматы әкімдігін, қаладағы құрылыс пен абаттандыру жұмыстарын, бұрынғы әкім Ерболат Досаевты және бірқатар мемлекеттік шешімдерді сынға алды.

Билікті сынау – азаматтың құқығы.

Алайда саяси принципшілдік тек кімге қарсы сөйлегеніңмен өлшенбейді.

Ол адамның өзінің бұрынғы қызметіне де сондай талаппен қарай алуынан көрінеді.

Сондықтан негізгі сұрақтардың бірі өзгермейді:

Бокаев мемлекеттік жүйедегі өзінің бұрынғы қызметін бүгін қалай бағалайды?

Егер жүйеде қателік болды десе, сол кезде өзінің рөлі қандай еді?

Егер ақпараттық қысым болды десе, оның механизмі қалай жұмыс істеді?

Егер бұрынғы билік вертикалінде әділетсіздік болды десе, қызметте жүрген кезде оны көрді ме?

Бұл сұрақтар Бокаевты қаралау үшін емес, оның бүгінгі саяси позициясын толық түсіну үшін маңызды.

Айыптауға сот жауап беруі керек

Қазір Бокаевқа бірнеше қылмыстық айып тағылып отыр.

Айыптау тарапы өз дәлелдерін сотта ұсынуға міндетті.

Қорғау тарапы оған жауап береді.

Қоғам үшін ең маңыздысы – істің ашық әрі заң талаптарына сәйкес қаралуы.

Қандай қаржылық операциялар болған?

Айыптаудың қандай құжаттары бар?

Куәлар не дейді?

Қорғау тарапы қандай қарсы дәлел ұсынады?

Осының бәрі сотта зерттелуі керек.

Егер айып дәлелденбесе – Бокаев ақталуға тиіс.

Егер дәлелденсе – оның билікті сынауы қылмыстық жауапкершіліктен босататын иммунитет болмауы керек.

Сын айту – заң алдындағы иммунитет емес

Бокаевтың жақтастары оның қылмыстық қудалануын қоғамдық және саяси белсенділігімен байланыстырады.

Мұндай пікір айтуға олардың құқығы бар.

Бірақ адамның билікті сынауы оның үстінен қозғалған әрбір істі автоматты түрде «саяси іс» етіп жібермейді.

Сол сияқты қылмыстық іс қозғалған адамның билікті сынауы оның автоматты түрде кінәлі екенін де білдірмейді.

Екі қағида қатар сақталуы тиіс:

билікті сынағаны үшін адам қудаланбауы керек;

билікті сынайтын адам заң бұзса, оның қоғамдық мәртебесі жауапкершіліктен босатпауы керек.

Үкімді әлеуметтік желі емес, сот шығарсын

Қазір Бокаевтың айналасында ақпараттық күрес те жүріп жатыр.

Бір тарап одан саяси құрбан жасауға асығады.

Екінші тарап соттың үкімін күтпестен оны қылмыскер ретінде көрсетуі мүмкін.

Екеуі де дұрыс емес.

Бокаевтың кінәсін немесе кінәсіздігін Facebook-тағы жазба да, Telegram-дағы пікір де, саяси мәлімдемелер де анықтамауы тиіс.

Оны сот анықтайды.

Бірақ сот шешімін күту – оның саяси және қызметтік өмірбаянын ұмыту деген сөз емес.

Ол «Нұр Отанда» болды.

Алматы әкімдігінде қызмет етті.

Жастар саясаты басқармасын басқарды.

Ішкі саясат басқармасының басшысы болды.

«ҚазТрансГазда» қызмет атқарды.

Президент Әкімшілігінде жұмыс істеді.

Осының бәрі – оның саяси өмірбаянының бөлігі.

Сондықтан бүгінгі негізгі сұрақ «Бокаев билікті сынады ма?» дегенде емес.

Оны сынағаны белгілі.

Негізгі сұрақ басқа:

ұзақ жыл жүйенің ішінде болған адам сол жүйеге қарсы шыққанда, өзінің өткен қызметіне қандай баға береді?

Осы сұраққа жауап берілмей тұрып, Бокаевтан бірден «саяси тұтқын» бейнесін жасауға асықпаған жөн.

Ал оған тағылған қылмыстық айыптардың ақ-қарасын бір ғана институт анықтауы тиіс.

Ол – сот.