Ішімдік, темекі, есірткіден аулақ болған жөн

Адамның денсаулығын әлсірететін әдеттердің ішінде алкоголь, есірткі және темекінің орны бөлек. Олардың зияны бірден байқала бермегенімен, уақыт өте келе ағзаның қалыпты қызметіне әсер етіп, адамның өмір салтына, мінез-құлқына және жақындарымен қарым-қатынасына дейін өзгеріс енгізуі мүмкін. Сондықтан мұндай мәселеге тек жеке адамның таңдауы ретінде емес, қоғамға ортақ жауапкершілік тұрғысынан қараған жөн, деп жазады JANABASTAU.KZ ақпарат агенттігі.

Алкогольді жиі пайдалану адамның ағзасына біртіндеп салмақ түсіреді. Әсіресе бауыр, жүрек-қан тамырлары жүйесі, ми мен жүйке жүйесі зардап шегеді. Ұзақ уақыт бойы ішімдікке тәуелді болған адамның көңіл күйі тұрақсызданып, ашушаңдық пен енжарлық күшеюі мүмкін. Кей жағдайда адам күнделікті мәселелерден уақытша арылудың жолын ішімдіктен іздей бастайды. Бірақ бұл мәселені шешпейді, керісінше тәуелділіктің қалыптасуына жағдай жасайды.

Алкогольдің қауіптілігі оның адамға бір сәттік жеңілдік сезімін беруімен де байланысты. Ішімдік ішкеннен кейін адам өзін еркін сезінуі немесе көңіл күйі көтерілгендей болуы мүмкін. Алайда бұл әсер ұзаққа созылмайды. Алкогольдің ағзаға түсуі ми қызметіне ықпал етіп, адамның ойлау қабілеті мен әрекетін бақылауын төмендетеді. Шамадан тыс қолданылған жағдайда адам өз ісіне жауап бере алмайтын күйге түсуі ықтимал.

Есірткі қолданудың салдары бұдан да ауыр болуы мүмкін. Есірткі заттары қан арқылы бүкіл ағзаға таралып, ең алдымен жүйке жүйесі мен ми жұмысына әсер етеді. Уақыт өте келе адамның есте сақтау қабілеті, зейіні, ойлау жылдамдығы төмендеуі мүмкін. Тәбеттің бұзылуы, әлсіздік, ас қорыту жүйесіндегі мәселелер, иммунитеттің төмендеуі де жиі кездесетін салдардың қатарына жатады.

Ең үлкен қауіптің бірі – тәуелділіктің қалыптасуы. Адам бастапқыда «бір рет байқап көру» немесе «қызығушылық үшін» деген оймен бастауы мүмкін. Алайда психоактивті заттарды қайталап қолдану ми жұмысына әсер етіп, адамның сол затқа деген қажеттілігін күшейтеді. Нәтижесінде бұрынғы өмір салты өзгеріп, оқу, жұмыс, отбасы және достық қарым-қатынастар екінші орынға сырғуы мүмкін.

Зиянды әдеттердің тағы бір түрі – тұрмыста кездесетін химиялық заттарды әдейі иіскеу арқылы масаюға тырысу. Еріткіштер, желімдер, лактар, бензин және құрамында ұшпа химиялық қосылыстары бар басқа да өнімдер адам ағзасына қауіпті. Мұндай заттардың буын жұту жүйке жүйесіне, миға, бауыр мен бүйрекке кері әсер етуі мүмкін. Ауыр жағдайда адам есінен танып, тыныс алуы қиындап, өміріне қауіп төнуі ықтимал.

Темекі де назардан тыс қалмауы керек. Оның құрамындағы никотин тәуелділік қалыптастыратын заттардың бірі. Темекі түтіні тыныс алу жүйесімен қатар жүрек пен қан тамырларына да зиян келтіреді. Ұзақ уақыт шылым шегу адамның физикалық төзімділігін төмендетіп, бірқатар созылмалы аурулардың қаупін арттырады. Темекінің жағымсыз әсері оны тұтынатын адаммен ғана шектелмейді. Оның түтіні қасындағы адамдардың да денсаулығына кері ықпал етеді.

Зиянды әдеттердің ортақ ерекшелігі – олардың адам өмірінің бір ғана саласына әсер етпейтіндігінде. Денсаулықтың нашарлауымен қатар, адамның психологиялық жағдайы өзгеріп, отбасылық және әлеуметтік мәселелер туындауы мүмкін. Кейбір адамдар жұмысынан немесе оқуынан қол үзіп, айналасындағы адамдармен қарым-қатынасын жоғалтады. Тәуелділік асқынған кезде құқықтық және қаржылық қиындықтар да пайда болуы ықтимал.

Дегенмен тәуелділік – үмітсіз жағдай емес. Одан арылуға медициналық және психологиялық көмек бар. Қазақстанда алкоголь мен есірткіге тәуелді адамдар өңірлік психикалық денсаулық орталықтарында медициналық көмек ала алады. Емдеу адамның жағдайына қарай дәрі-дәрмекпен қолдау, психологиялық жұмыс және әлеуметтік оңалту бағыттарын қамтуы мүмкін.

Психологиялық қолдау да маңызды рөл атқарады. Жеке кеңес беру, топтық кездесулер және оңалту бағдарламалары адамға тәуелділіктің себептерін түсінуге, күйзелісті басқа жолмен жеңуге және қалыпты өмірге қайта бейімделуге көмектеседі. Қолдау топтарында осындай қиындықты бастан өткерген адамдар өз тәжірибесімен бөлісіп, бір-біріне моральдық демеу көрсете алады.

Ең бастысы – көмек сұраудан ұялмау. Тәуелділікпен жалғыз күресу міндетті емес. Мәселе неғұрлым ерте мойындалып, маманға жүгінсе, қалыпты өмірге оралу мүмкіндігі де соғұрлым жоғары болады.

Салауатты өмір салты бір күнде қалыптаспайды. Ол адамның күнделікті таңдауларынан құралады. Денсаулықты сақтау үшін зиянды әдеттерден бас тарту ғана емес, бос уақытты тиімді өткізу, спортпен айналысу, дұрыс тамақтану, жақын адамдармен ашық сөйлесу және қажет кезде мамандардан көмек алу маңызды.

Адамның өмірін өзгертуге кейде бір ғана шешім жеткілікті. Ең маңыздысы – сол шешімді дер кезінде қабылдау.