Алматыда Қазақстан өңірлерінің тарихына арналғанхалықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

2026 жылғы 3 қыркүйекте Алматы қаласындағы «Ғылымордасы» ғимаратында «Қазақстан өңірлерінің тарихы: архивтік дереккөздер, ауызша тарих және фольклорлықмұра» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті.

Іс-шараны Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғарыбілім министрлігі Ғылым комитетінің Ш.Ш. Уәлихановатындағы Тарих және этнология институты ұйымдастырды.

Конференция «Қазақстан тарихының өңірлік аспектілерінпәнаралық зерттеу (жаңа архив материалдары мен фольклор шығармалары негізінде)» бағдарламалық-нысаналықаржыландыру жобасы аясында өткізілді.

Конференцияның мақсаты Қазақстанның өңірлік тарихынзерттеудің өзекті мәселелерін талқылау, жаңа архивтікдереккөздерді ғылыми айналымға енгізу, ауызша тарих пен фольклорлық мұра материалдарын зерделеу, сондай-ақтарихи зерттеулердегі пәнаралық тәсілдерді дамыту болды.

Іс-шара аралас форматта өтті. Оның жұмысына Қазақстан, Ресей, Иран, Түрікменстан және Әзербайжан елдерініңтарихшылары, архившілері, этнографтары, фольклортанушылары, музей қызметкерлері, оқытушыларымен тәуелсіз зерттеушілері қатысты.

Қатысушыларға Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих жәнеэтнология институтының Бас директоры, тарихғылымдарының докторы, профессор, ҚазақстанРеспубликасы Ұлттық ғылым академиясының академигіЗиябек Ермұханұлы Қабылдинов құттықтау сөз сөйледі.

Өз сөзінде ол өңірлік тарихты кешенді зерттеудің, ғылымижұмыстардың деректік базасын кеңейтудің және отандықәрі шетелдік ғылыми орталықтар арасындағыынтымақтастықты нығайтудың маңызын атап өтті. Соныменқатар Зиябек Қабылдинов «Ш.Ш. Уәлиханов атындағыТарих және этнология институтындағы ғылымизерттеулердің құжаттық (архивтік) базасы туралы» тақырыбында баяндама жасады.

Пленарлық отырыстың модераторы Ә.Қ. Шашаев болды.

Пленарлық отырыста отандық және шетелдік жетекшізерттеушілердің баяндамалары тыңдалды. Сатай СыздықовТоғалақ батыр мен Абылай ханға байланысты тарихиоқиғаларды талдады. Мазандаран университетінің өкіліМостафа Ростами Иран және қазақ өнеріндегі ортақмотивтерге пәнаралық талдау ұсынды. Мұрат СдықовЖайық өзені алабындағы Алтын Орда қалалары туралыбаяндама жасады.

Сондай-ақ Сайын Борбасов, Сергей Любичанковский, Надежда Кубик, Анна Крих, Асхат Тойбаев, Анар Тылахметова және басқа да зерттеушілер баяндама жасады. Баяндамалар қазақ мемлекеттілігінің тарихын, өңірліктарихты, архивтік дереккөздерді, тарихи географияны, көші-қон үдерістерін және қоғамдық-саяси қайраткерлердіңөмірбаяндарын қамтыды.

Пленарлық отырыс аясында Нұрсұлу Дюсеноваконференция материалдарының электрондық нұсқасынтаныстырды.

Пленарлық отырыстан кейін конференция жұмысы үштақырыптық бағыт бойынша жалғасты.

«Архивтік дереккөздер, саяси тарих және тарихигеография» атты бірінші секция жаңа архивтік құжаттарға, Қазақстан өңірлерінің тарихына, тарихи географияға, саясиүдерістерге және өңірлік құжаттық кешендердің зерттеуәлеуетіне арналды. Секцияның модераторлары Виталий Сирик пен Анар Тылахметова болды.

«XX ғасырдағы әлеуметтік-экономикалық үдерістер жәнетарихи жады» атты екінші секцияда 1931–1933 жылдардағыашаршылық, қазақ қоғамының трансформациясы, тарихижады, көші-қон және демографиялық үдерістер, дін тарихымен қоғамдық қозғалыстарға арналған зерттеулерұсынылды. Секция жұмысын Нұрсұлу Дюсенова мен Асхат Тойбаев жүргізді.

«Ауызша тарих, фольклор, музей ісі және білім берудегіпәнаралық тәсілдер» атты үшінші секция аясында ауызшадәстүрді, фольклорлық мұраны, музей коллекцияларын, эпистолярлық дереккөздерді зерттеу және тарихты оқытудазаманауи технологияларды қолдану мәселелері талқыланды. Секцияның модераторлары А.С. Марғұлан мен А.Р. Бейсембаева болды.

Ұсынылған баяндамалар Қазақстан өңірлерінің тарихынодан әрі зерттеуде архивтік құжаттардың, ауызшадереккөздердің, фольклорлық шығармалар мен музей қорларының ғылыми әлеуеті жоғары екенін көрсетті.

Қатысушылар жаңа дереккөздерді анықтау және жариялау, бірлескен зерттеу жобаларын дамыту, цифрлықтехнологияларды қолдану мен халықаралық ғылымиынтымақтастықты кеңейту мәселелеріне ерекше назар аударды.

Конференция кәсіби пікір алмасуға, зерттеу нәтижелеріменбөлісуге және Қазақстанның өңірлік тарихын одан әрізерделеудің келешегін талқылауға арналған маңыздығылыми алаңға айналды.

Іс-шара қорытындысында қатысушылар пікір алмасып, халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияныңқарарын қабылдады.