Республика күні – егеменді елдік тарихтың бастауы

25 қазан – Қазақстанның саяси және тарихи дамуындағы айрықша орны бар күн. Бұл – елдің егемендікке ұмтылысы заң жүзінде айқындалып, мемлекеттіліктің жаңа кезеңіне жол ашылған дата. Сондықтан Республика күні қазақ халқының ғасырлар бойғы ел болу арманымен сабақтасып жатқан маңызды ұлттық мереке саналады, деп жазады JANABASTAU.KZ ақпарат агенттігі.

Бұл күннің тарихы 1990 жылдан басталады. Дәл осы жылдың 25 қазанында Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының мемлекеттік егемендігі туралы Декларацияны қабылдады. Құжат №307-XII қаулымен бекітілген.

Декларация сол кезеңдегі Қазақстан үшін аса маңызды саяси-құқықтық құжат болды. Онда республиканың аумақтық тұтастығы мен бөлінбейтіндігі, азаматтық, мемлекеттік бюджет, халықаралық қатынастардағы дербестік және мемлекеттік рәміздер секілді егемен мемлекеттің негізгі белгілері айқындалды. Сонымен бірге қазақ халқының және Қазақстанды мекендеген өзге де этностардың мәдениеті мен тілдерін дамыту, ұлттық бірегейлікті нығайту қағидаттары көрініс тапты.

1990 жылғы Декларацияны Қазақстанның тәуелсіздігіне алып келген маңызды саяси қадамдардың бірі деп бағалауға болады. Өйткені бұл құжат республикаға ішкі және бірқатар сыртқы мәселелерді өз мүддесіне сай шешуге ұмтылуға құқықтық негіз қалыптастырды.

Арада бір жылдан аса уақыт өткен соң бұл үдеріс толық тәуелсіздікпен жалғасты. 1991 жылғы 16 желтоқсанда Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы Конституциялық заң қабылданып, еліміз тәуелсіз мемлекет ретінде жарияланды.

Яғни 25 қазан мен 16 желтоқсан – бір-бірінен бөлек қаралатын даталар емес. Бірі – егемендікке басталған тарихи белес болса, екіншісі – сол жолдың тәуелсіз мемлекет құрумен түйінделген күні.

Республика күнінің мерекелік мәртебесі де бірнеше тарихи кезеңнен өтті. Атап айтқанда, 1995 жылы 25 қазан алғаш рет Қазақстан Республикасының ұлттық мерекесі ретінде белгіленді. Кейін мерекенің мәртебесіне өзгерістер енгізіліп, 2001 жылдан бастап Республика күні мемлекеттік мерекелер қатарына жатқызылды. Ал 2009 жылы оны мерекелеу тоқтатылып, 25 қазан күнтізбедегі жұмыс күніне айналды.

Тарихи датаның қайта жаңғыруына 2022 жыл бетбұрыс болды. Сол жылы 16 шілдеде өткен Ұлттық құрылтайдың отырысында мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Республика күніне ұлттық мереке мәртебесін қайтару туралы ұсыныс білдірді. Сол сәтте президент бұл күн елдің мемлекет құру жолындағы тарихи қадамының символы болуы керек екенін атап өтті. Кейін Парламент тиісті заңнамалық өзгерістерді қабылдап, 25 қазан қайтадан ұлттық мереке ретінде бекітілді. Ал 16 желтоқсан – Тәуелсіздік күні мемлекеттік мереке мәртебесіне ауыстырылды. Сонымен, бүгінде қолданыстағы заңнама бойынша, Қазақстан Республикасының ұлттық мерекесі – 25 қазанда атап өтілетін Республика күні.

Республика күні – өткенге тағзым жасап қана қоятын дата емес. Оның мәні қазіргі Қазақстанның қандай құндылықтарға сүйеніп дамып келе жатқанын түсінуде жатыр.

Егемендік туралы Декларацияда аумақтың тұтастығы, халықтардың мәдениеті мен тілдерін дамыту, ұлттық бірегейлікті күшейту сияқты маңызды ұстанымдардың бекітілуі кездейсоқ емес. Бұл қағидаттар бүгінгі тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық және саяси өмірінде де өз маңызын жоғалтқан жоқ.

Жалпы алғанда, Республика дегеніміз – мемлекеттің атауы ғана емес, ортақ жауапкершілік ұғымымен де астасатын түсінік. Елдің жетістігі, оның тұрақтылығы мен болашағы әр азаматтың өз міндетін адал атқаруына, қоғамдағы өзара құрмет пен келісімге тікелей байланысты. Сондықтан бұл мерекенің мағынасы тек концерттер мен салтанатты шаралармен шектелмеуі керек. Республика күні – ел тарихын зерделеп, жас ұрпаққа мемлекеттіліктің қадірін түсіндіретін, тәуелсіздіктің оңай келмегенін еске салатын маңызды күн.

Иә, бүгін Қазақстан – әлемдік қауымдастықта өз орны бар тәуелсіз мемлекет. Мемлекеттік шекарасы айқын, рәміздері бекітілген, Конституциясы мен заңдары қалыптасқан ел ретінде даму жолын жалғастырып келеді. Осының барлығы бір күнде келген жетістік емес. Оның арғы жағында халқымыздың ғасырлар бойғы арманы, тарихи сынақтар, елдің болашағы үшін еңбек еткен азаматтардың қажыр-қайраты тұр. Сондықтан 25 қазан – әр қазақстандық үшін елдік құндылықтарды қайта ой елегінен өткізетін ерекше күн.