«Шай ішпесе, басы ауыратын» жұртқа оның қайсысы пайдалы, қайсысы зиян?

Шай ең қауіпсіз сусындардың бірі болып көрінеді. Көпшілік оны суық тигенде, күйзеліс кезінде немесе жай ғана әңгіме үстінде ішеді. Алайда кейде біз шектен шығып кетеміз. Мысалы, шайды тым ыстық немесе шамадан тыс тәтті етіп ішеміз. Қандай шай шынымен ағзаға пайдалы, ал қайсысы байқатпай зиян келтіруі мүмкін, бұл туралы Tengri Life баяндайды, деп жазды JANABASTAU.KZ ақпарат агенттігі.

Шай ежелден дерлік емдік сусын ретінде танылған. Біз көк шайды жүрек пен қан тамырларының саулығы үшін, қара шайды сергіту және шөл басу үшін ішеміз, ал шөп шайларын ең пайдалы әрі тыныштандыратын сусын деп есептейміз. Алайда медицина тұрғысынан бәрі соншалықты біржақты емес. Шайдың пайдасы мен зияны тек түріне ғана емес, оның температурасына, мөлшеріне, құрамына, тіпті қаптамасына да байланысты, деп хабарлайды «Доктор Питер».

Ең пайдалы шай

Зерттеу деректеріне сүйенсек, ең пайдалысы – Camellia sinensis өсімдігінен алынған кәдімгі қантсыз қара немесе жасыл шай. Дәл осы шайды қалыпты мөлшерде тұрақты ішу жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупін азайтып, қабынуға қарсы жеңіл әсер беріп, жалпы өлім-жітім деңгейінің төмендеуімен байланыстырылады.

Алайда шайдың шынымен пайдалы болуы үшін бірнеше маңызды шарт бар. Ол жапырақты болуы керек, қант қосылмауға тиіс және жылы, бірақ ыстық болмауы қажет. Ішілетін мөлшері де маңызды: тәулігіне 2-3 шыныаяқтан аспағаны жөн.

Маңызды жайт: кофеин

Шайдың құрамында да кофеин бар екенін жиі ескере бермейміз. Еуропалық азық-түлік қауіпсіздігі агенттігі (EFSA) дені сау ересектер үшін тәулігіне 400 миллиграммға дейінгі кофеинді қауіпсіз деп санайды, ал жүкті әйелдер үшін бұл мөлшер 200 миллиграммнан аспауы керек. Егер сіз мазасыздыққа, ұйқысыздыққа, жүрек қағысының жиілеуіне немесе қан қысымының құбылуына бейім болсаңыз, сіз үшін ең қолайлы нұсқа – әлсіз қайнатылған және күннің бірінші жартысында ішілген шай.

Сақтықпен ішу қажет шай түрлері

Дәрігерлер кейбір шай түрлерін ерекше сақтықпен ішуге кеңес береді.

1. Қайнағандай ыстық шай

Бұл – жиі еленбейтін қауіптердің бірі. Қатерлі ісікті зерттеу жөніндегі халықаралық агенттік (IARC) температурасы 65 градустан жоғары өте ыстық сусындарды өңеш үшін «ықтимал канцерогенді» деп жіктейді. Себебі тұрақты түрде болатын микрокүйіктер шырышты қабатты зақымдап, оны әлсіз етеді. Бұл жағдайда кеседе не тұрғаны маңызды емес. Көк шай ма, каркаде ме, әлде түймедақ па, жоғары температура кез келген шайдың пайдасын жоққа шығарады.

2. Тәтті шай

Қант, шәрбат, сүт, түрлі қоспалар қосылған шай пайдалы сусыннан тез арада «сұйық калориялар» көзіне айналады. Америкалық кардиология қауымдастығы тәтті сусындарды тұрақты тұтыну семіздікке, екінші типтегі қант диабетіне және жүрек-қан тамырлары ауруларына шалдығу қаупін арттыратынын ескертеді.

Қоспалары бар бөтелкедегі шай – шын мәнінде шай емес, тек шай дәмі бар тәтті су. Оның үстіне ол шөлді де күшейте түседі.

3. Мия (лакрица) қосылған шөп шайы

Шөп шайлары әдетте мүлде қауіпсіз деп саналады, бірақ бұл әрдайым дұрыс емес. Әсіресе құрамында мия (лакрица) болса. Бұл бұршақ тұқымдасына жататын көпжылдық өсімдіктің негізгі белсенді заты – глицирризин артериялық қысымды көтеріп, ағзада натрийдің жиналуына және қандағы калий деңгейінің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Бұл гипертониясы, жүрек аурулары бар адамдар үшін, сондай-ақ диуретиктер немесе электролит тепе-теңдігіне әсер ететін дәрілер қабылдайтындар үшін аса қауіпті.

4. Пакеттегі және пирамидка түріндегі шай

Тағы бір жасырын қауіп – қаптама. Көптеген шай қалташалары пластикпен жапсырылады, ал пирамидкалар мен торшалар көбіне полимерлерден (нейлон, PET, полипропилен) жасалады. Ыстық суға салынғанда бұл материалдар микро және нанопластик бөлшектерін бөлуі мүмкін, ал олардың денсаулыққа әсері әлі толық зерттелмеген. Бірақ бір нәрсе анық: бұлардан ешқандай пайда жоқ.

Ең қауіпсіз таңдау – жапырақты шай немесе пластиксіз, механикалық жолмен бүктелген шай қалташалары.

Қорытынды

Медицина тұрғысынан шай – өздігінен біржақты пайдалы немесе зиянды сусын емес. Оның ағзаға әсері көптеген факторларға байланысты: температурасы, құрамы, мөлшері және ішу жиілігі. Жылы, қантсыз, орташа қою шайды артық қоспасыз ішу саламатты өмір салтының бір бөлігі бола алады. Ал тым ыстық, тәтті және құрамында түрлі қоспалары бар шай байқатпай қауіп факторына айналуы мүмкін.