Креатив аймақ: өңірлерден Астанаға жеткен жаңа экономика

Астанадағы Qazaq Creative Hub алаңы биыл жазда Қазақстан өңірлерінің шығармашылық картасына айналды. Бір аптада Ақмола облысының шеберлері келсе, келесі аптада Қостанай, Шығыс Қазақстан, Абай, Алматы облысы мен Жетісудың креаторлары өз өнімдерін таныстырып жатыр. Сырттай қарағанда бұл кезекті жәрмеңкелер сериясы секілді. Алайда Creative Aimaq жобасының мақсаты тек ұлттық бұйымдарды көрсету емес. Мұнда өңірдегі идеяны нақты нарықпен, тұтынушымен және табыспен байланыстыруға талпыныс бар. Creative Aimaq жобасы 2026 жылғы маусымда Ақмола облысының қатысуымен басталды. Алғашқы көрмеде қолөнер, дизайн, туризммен қатар IT, робототехника, жасанды интеллект, ойын әзірлеу және киберспорт бағытындағы жобалар көрсетілді. Бірінші күннің өзінде қатысушылар шамамен 5 миллион теңгенің өнімін сатқан. Бұл креативті индустрия ұғымының бүгін тек суретші мен қолөнершіні ғана емес, бағдарламашы, дизайнер, аниматор, режиссер және digital-маман секілді түрлі кәсіп иелерін қамтитынын аңғартады. Одан кейін жобаға басқа өңірлер қосылды. Қостанай облысының креаторлары Астанаға этностильдегі киімдерден бастап мобильді фильм мен студенттер жасаған болидқа дейін алып келді. Жәрмеңкеге 1300-ден астам адам қатысып, 4,4 миллион теңгеден астам өнім сатылды. Шығыс Қазақстан делегациясы қолөнермен қатар VR-аймақ пен туристік жобаларын таныстырды. Ал Абай облысының өкілдері екі күн ішінде жүздеген сәндік-қолданбалы өнер туындысын, көркем шығармаларды және IT-жобаларды ұсынды. Олардың сатылымы 4,8 миллион теңгеден асты. Алматы облысының жәрмеңкесінде бір картинаның 5 миллион теңгеге сатылуы ерекше назар аудартты. Екі күндегі жалпы сауда көлемі 9 миллион теңгеден асты. Тамыз айының ортасына қарай Creative Aimaq жобасына бірнеше өңірден жүздеген креатор қатысып, жәрмеңкелерге ондаған мың адам келген. Бұл сандар шағын көрінуі мүмкін. Бірақ олардың артында бір маңызды өзгеріс тұр: шығармашылық еңбек біртіндеп экономикалық өнім ретінде қабылдана бастады. Қазақстандағы креативті индустрия соңғы жылдары қарқын алып келеді. 2025 жылғы ресми мәлімет бойынша елде осы салада 45 мыңнан астам кәсіпкерлік субъектісі тіркеліп, 143 мыңнан астам адам жұмыспен қамтылған. Кейінгі деректерде олардың санының тағы өскені айтылды. Алайда креативті бизнестің басым бөлігі әлі де Астана мен Алматыда шоғырланған. Бұл өңірлердегі таланттардың мүмкіндігі мен үлкен қалалардағы нарық арасында айырмашылық бар екенін көрсетеді.Облыста тұратын шебердің жақсы өнімі болуы мүмкін. Бірақ оған сапалы жарнама, маркетинг, қаптама, логистика немесе жаңа клиент жетіспейді. Дизайнер жақсы топтама жасайды, алайда оны елге танытатын алаңы болмайды. Сондықтан Creative Aimaq секілді жобалардың маңызы - өңірдегі авторды Астананың аудиториясымен тікелей кездестіруінде. Дегенмен мұндай бастамалардың тиімділігі екі күндік жәрмеңкедегі сауда көлемімен ғана өлшенбеуі тиіс. Негізгі сұрақ жәрмеңкеден кейін басталады. Қатысушы қанша жаңа тапсырыс алды? Қаншасы тұрақты клиент тапты? Қаншасы интернет-дүкенге немесе маркетплейске шықты? Қанша автордың шағын шеберханасы толыққанды бизнеске айналды? Егер осы көрсеткіштер өссе, жоба шын мәнінде экономикалық нәтиже бергені. Креативті индустрияның тағы бір маңызды қыры - тарихи мұраны қазіргі заманға бейімдеу. Қазақтың ою-өрнегі тек ұлттық киімде емес, заманауи сәнде, интерьерде, цифрлық өнерде және бренд жасауда қолданылып жүр. Киіз, тері, зергерлік өнер, музыка мен әдеби мұра жаңа өнімге айналғанда тарихи құндылық музейде ғана сақталмай, күнделікті өмірге қайта енеді. Бұл бағыт туризммен де тығыз байланысты. Бүгінгі турист тек табиғатты көру үшін сапарламайды. Ол сол жердің мәдениетін сезінгісі, жергілікті тағамын татып, авторлық бұйымын сатып алып, ерекше оқиғаға қатысқысы келеді. Мысалы, Шығыс Қазақстан Creative Aimaq аясында қолөнер жәрмеңкесін туристік бағыттармен байланыстырып көрсетті. Мұндай тәсілді Түркістан, Маңғыстау, Жетісу немесе Абай облысы да өз ерекшеліктеріне қарай дамыта алады. Креативті индустрияның басты артықшылығы - оның негізгі ресурсы табиғи шикізат емес, адам капиталы. Ән, фильм, ойын, дизайн немесе цифрлық өнім бір рет жасалып, кейін бірнеше нарықта сатылуы мүмкін. Сондықтан бұл сектор Қазақстан үшін экономиканы әртараптандырудың бір жолы ретінде қарастырылады. Мемлекет те 2029 жылға қарай креативті индустрияның ел экономикасындағы үлесін арттыруды жоспарлап отыр. Бірақ бұл мақсатқа тек фестивальдер мен жәрмеңкелер арқылы жету қиын. Авторларға қаржыландыру, авторлық құқықты қорғау, кәсіби менеджмент, маркетинг және экспорттық қолдау қажет. Креатор жақсы өнім жасауы мүмкін, бірақ оны нарыққа шығаруды білмеуі ықтимал. Сондықтан креативті орталықтарда тек көрме емес, бизнеске арналған кеңес, акселерация, инвестормен кездесу және цифрлық сауда алаңы қатар жұмыс істеуі керек. Creative Aimaq жобасының символдық мағынасы да осында. Бұрын облыстар Астанаға көбіне мәдени концертпен немесе ресми есеппен келетін болса, қазір олар өз өнімін сатып, нарық іздеп келеді. Өңірдегі шебер, дизайнер, суретші немесе IT-маман өзін тек шығармашылық адамы емес, кәсіпкер ретінде де таныта бастады. Креативті индустрия дегеніміз әдемі заттар қойылған жәрмеңке ғана емес. Бұл - идеяны өнімге, өнімді брендке, ал брендті табысқа айналдыратын жүйе. Қазақстанда оның шикізаты жеткілікті: тарих бар, қолөнер бар, музыка, әдебиет, табиғат, технология және жас таланттар бар. Ендігі міндет - осы мүмкіндіктерді тұрақты нарықпен байланыстыру. Астанаға апта сайын келіп жатқан өңірлер соның алғашқы көрінісін көрсетіп отыр. Бір шебер өз бұйымын сатады, бір дизайнер жаңа клиент табады, бір жас команда жобасын таныстырады. Осындай шағын қадамдар көбейген кезде ғана шығармашылық мәдени құндылық болып қана қалмай, ел экономикасының нақты бір бөлігіне айналады.