Күзгі салқын: тайып құлаудан қалай сақтануға болады?

Күн суытып, жаңбыр мен алғашқы үсік басталған кезде көшеде тайып құлау қаупі де арта түседі. Әсіресе жазғы немесе маусымға сай келмейтін аяқ киімнің табаны суықта қатайып, адамның тепе-теңдігін жоғалтуына себеп болуы мүмкін. Тайып құлаған кезде не істеу керек? Қандай жарақаттар жиі кездеседі және олардың алдын алудың жолы қандай? Janabastau.kz тілшісі осы мәселелер жөнінде Н.Ж.Батпенов атындағы Ұлттық ғылыми травматология және ортопедия орталығы №5 травматология бөлімшесінің меңгерушісі, травматолог-дәрігер Нағмет Қапанұлы Мұрсаловпен сөйлескен еді.

Дәрігердің айтуынша, күзгі салқынның өзі жарақат санын күрт арттыратын негізгі фактор емес. Дегенмен күн райының құбылуы, жауын-шашын, алғашқы үсік және адамдардың маусымдық аяқ киімге уақытылы ауыспауы көшедегі жарақат қаупін жоғарылатады.

– Күз мезгілінде жеңіл жарақаттармен келетін науқастар кездеседі. Мұндай жағдайда көбіне гипс салынып, қажетті ем көрсетіледі. Ал сынықтар қыс мезгілінде, әсіресе көктайғақ кезінде жиілейді. Орталығымызға да күзгі кезеңмен салыстырғанда қыста жарақат алып келетін адамдар көбірек түседі, – дейді Нағмет Мұрсалов.

Жазғы аяқ киім суықта неге қауіпті?

Күн күрт салқындаған кезде көпшілік қысқы немесе күзгі аяқ киімін бірден киіп үлгермейді. Ал кейбір жазғы аяқ киімдердің табаны төмен температурада қатайып, тайғанақ бола бастайды.

Мұндайда тегіс асфальттың өзі қауіпті болуы мүмкін. Жаңбыр суы немесе таңғы үсік қосылса, құлау қаупі одан әрі артады.

Астана қаласының денсаулық сақтау мамандары да көктайғақ кезінде табаны кедір-бұдыр, тайғанамайтын аяқ киім таңдауға, асықпай жүруге және қолды қалтада ұстамауға кеңес береді. Өйткені қол бос болған кезде адам тепе-теңдігін оңайырақ сақтайды.

Құлаған кезде қандай сүйектер жиі зақымданады?

Нағмет Мұрсаловтың айтуынша, тайып құлаған адамдарда көбіне тобық аймағы, шыбық сүйегі және бұғана сүйегі жарақаттанады.

– Құлаған кезде адам инстинктивті түрде өзін қолымен ұстап қалуға немесе денесін бір жағына бұруға тырысады. Салмақтың бір нүктеге түсуінен аяқ-қол немесе бұғана аймағында сыну болуы мүмкін, – дейді дәрігер.

Көп жағдайда мұндай сынықтар аса күрделі болмайды және сүйек айтарлықтай ығыспайды.

Сондықтан жарақаттанған жер гипспен бекітіліп, консервативті ем жүргізіледі. Егер сүйек аздап ығысса, травматолог оны орнына түсіріп, содан кейін гипс салады.

Дәрігердің айтуынша, осындай қалыпты сынықтардың жазылуына орта есеппен бір-бір жарым ай шамасында уақыт қажет. Алайда нақты мерзім науқастың жасына, жалпы денсаулығына, сүйектің қай жерден сынғанына және жарақаттың ауырлығына байланысты анықталады.

Негізгі қиындық – гипспен жүру

Жеңіл немесе орташа деңгейдегі сынықтардың басым бөлігі қалыпты емделеді. Бірақ науқас үшін күнделікті тұрмыста бірқатар қолайсыздық туындайды.

Гипспен жүру, аяққа салмақ салмау, балдақ пайдалану, киіну, жуыну және жұмысқа қатынау уақытша қиындық келтіруі мүмкін.

– Дегенмен көп жағдайда мұндай жарақаттан қатты үрейленудің қажеті жоқ. Ең маңыздысы – дәрігердің талабын сақтау және бақылауға уақытында келу, – дейді Нағмет Мұрсалов.

Рентген бақылауы не үшін керек?

Жарақаттан кейін алғашқы көмек травматологиялық пунктте көрсетіледі. Дәрігер қажет болған жағдайда гипс немесе басқа да бекіткіш таңғыш салады.

Одан кейін пациент тұрғылықты жері бойынша емханада бақылауда болады.

Белгілі бір мерзім өткеннен кейін қайтадан рентгенге түсу маңызды. Өйткені сүйек бастапқыда дұрыс орналасқанымен, кейін жылжып кетуі ықтимал.

Бақылау рентгені сүйектің дұрыс бітіп келе жатқанын бағалауға және ықтимал асқынуларды ерте анықтауға мүмкіндік береді.

Тайып құламау үшін не істеу керек?

Көктайғақ кезіндегі қарапайым қауіпсіздік шаралары жарақат қаупін едәуір төмендетеді. Астана қаласының Төтенше жағдайлар департаменті мен медицина мамандары тайғанамайтын, өкшесі аласа аяқ киім киюді, жылтыр мұзды жерлерді айналып өтуді және асықпау керектігін ескертеді.

Көшеде жүргенде қадамды қысқалау басып, табанды толық тигізген жөн. Қолды қалтаға салмай, мүмкіндігінше бос ұстау да тепе-теңдікті сақтауға көмектеседі. Егде жастағы адамдарға резеңке ұшты таяқ пайдалану ұсынылады.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы да егде жаста құлау қаупі жоғарылайтынын атап көрсетеді. Бұған тепе-теңдіктің әлсіреуі, қозғалыстың шектелуі, көру қабілетінің төмендеуі, кейбір дәрілердің жанама әсері және созылмалы аурулар ықпал етуі мүмкін.

Сондықтан жасы үлкен адамдарға аяқ киімнің қауіпсіздігіне ерекше мән беріп, көктайғақта қажет болмаса алыс жолға шықпаған дұрыс.

Құлап қалған адамды бірден тұрғызуға болмайды

Егер адам құлап қалса, ең алдымен асықпай өзінің жағдайын бағалауы керек.

Қатты ауырсыну, аяқ-қолдың қалыптан тыс орналасуы, ісіну немесе қимылдата алмау байқалса, жарақаттанған мүшені күшпен түзеуге тырысуға болмайды.

Америкалық Қызыл Крест сүйек сынуы мүмкін деген жағдайда жарақаттанған жерді қозғалтпауға және күштеп түземеуге кеңес береді. Жабық жарақат кезінде мұзды немесе салқын затты теріге тікелей тигізбей, матаға орап басуға болады.

Егер адам құлағаннан кейін басын соғып алса, есінен танса, басы айналса, құсса, қозғалысы қиындаса немесе аяқ-қолында ұю пайда болса, медициналық көмекті кейінге қалдырмаған жөн.

Астанада травматологиялық пункттер тәулік бойы жұмыс істейді

Жарақат алған тұрғындар травматологиялық пункттерге жүгіне алады. Астана әкімдігінің ресми мәліметінде ересектерге арналған травматологиялық көмек Ұлттық ғылыми травматология және ортопедия орталығында да көрсетілетіні айтылған. Қаладағы травматологиялық пункттер тәулік бойы жұмыс істейді, ал шұғыл жағдайда 103 нөмірі арқылы жедел жәрдем шақыруға болады.

Қауіп кейде бір қадамнан басталады

Күздің алғашқы салқыны көбіне елеусіз көрінеді. Алайда таңғы жұқа мұз, дымқыл баспалдақ немесе маусымға сай емес аяқ киім бір сәтте бірнеше апталық емге ұласуы мүмкін.

Сондықтан мамандардың негізгі кеңесі қарапайым: аяқ киімді ауа райына қарай таңдау, асықпай жүру, тайғақ жерден айналып өту және жарақат алған жағдайда дәрігерге уақытында қаралу.

Өйткені тайып құлаудың алдын алу – гипстен кейінгі емнен әлдеқайда оңай.