Қазақстандықтардың миллиардтаған теңге қарызы кешірілді

2026 жылдың басталуымен қазақстандықтардың қаржылық өмірінде көптен күткен маңызды өзгеріс қоса келді. Жаңа Салық кодексінің күшіне енген нормалары азаматтардың зейнетақы жинақтарын фискалдық жүктемеден толық босатты. Енді жеке табыс салығы (ЖТС) ай сайынғы зейнетақы төлемдерінен де, біржолғы шешіп алулардан да ұсталмайды. Бұдан бөлек, мемлекет бұрын салықты кейінге қалдыруды таңдаған азаматтардың қарыздарын іс жүзінде кешірді, деп хабарлайды JANABASTAU.KZ ақпарат агенттігі Inbusiness.kz-ке сілтеме жасап.

2026 жылғы 1 қаңтарға дейін зейнетақы жүйесі мына қағидамен жұмыс істеді: жинақ – табыс, ал табысқа салық төлеу қажет. БЖЗҚ-дан қаражат алу кезінде, мейлі ол зейнетке шығу болсын немесе «артық» соманы шешіп алу болсын, мемлекет 10% жеке табыс салығын ұстап қалатын.

Жаңа жылдан бастап бұл тәжірибе тоқтатылды. Жаңартылған заңнамаға сәйкес, зейнетақы төлемдерінің барлық түрлері енді салық салудан босатылады, егер олар мына көздер есебінен қалыптасқан болса:

- міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ);

- міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ);

- ерікті зейнетақы жарналары (ЕЗЖ).

Бұл дегеніміз – енді қазақстандық зейнеткерлер мен салымшылар өз жинақтарын ешқандай ұсталымсыз, толық көлемде алады деген сөз.

Салық кодексіндегі ең маңызды жаңалықтардың бірі – алдыңғы жылдары (2026 жылға дейін) тұрғын үй жағдайын жақсарту немесе емделу үшін зейнетақы жинақтарының бір бөлігін пайдаланған жүздеген мың азаматқа қатысты.

Еске сала кетсек, бұрын заң екі нұсқа ұсынатын: қаражатты шешіп алған сәтте 10% салықты бірден төлеу немесе оны кейінге қалдыру. Екінші жағдайда салықты төлеу міндеттемесі болашаққа ауыстырылып, адам зейнетке шыққаннан кейін 16 жыл бойы тең үлеспен ұсталып отыратын.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап осы кейінге қалдырылған төлемдердің барлығы жойылды. Мемлекет бұл салық қарыздарын кешірді. Осылайша, салықты кейін төлеуді таңдаған азаматтар енді бұл сомаларды қазір де, зейнетке шыққан кезде де қайтармайды.

Ауқымды жеңілдіктерге қарамастан, Ұлттық экономика министрлігі бір жайтты ерекше атап өтеді: салық амнистиясы бұрын төленген нақты ақшаны қайтаруды көздемейді.

Өткен жылдары жинақтарын шешіп алу кезінде салықты бірден төлеуді таңдаған салымшыларға өтемақы қарастырылмаған. 2025 жылғы 31 желтоқсанға дейін бюджетке түскен қаражат түпкілікті болып есептеледі және қайта қаралмайды. Жаңа жеңілдіктер тек 2026 жылдан бастап жүргізілетін төлемдерге және әлі орындалмаған (кейінге қалдырылған) міндеттемелерге ғана қатысты.

Өзгерістер ерікті зейнетақы жарналарының (ЕЗЖ) тетігіне де әсер етті. Бұрын салымшылар үшін ынталандыру жарналарды аудару кезінде берілетін салықтық шегерім болатын (жарна сомасы жалақының салық салынатын базасын азайтатын).

Енді жеңілдік беру нүктесі ауыстырылды. Жарналарды төлеу кезіндегі салықтық шегерімдер алынып тасталды, есесіне ЕЗЖ есебінен төленетін зейнетақы төлемдеріне салық салынбайды. Айта кету керек, қызметкерлері үшін ерікті жарналарды төлейтін жұмыс берушілерге арналған жеңілдіктер сақталған: мұндай шығындар бұрынғыдай корпоративтік табыс салығын есептеу кезінде шегерімге жатады.

Салықтық босату бір ғана санат – бейрезиденттерге қолданылмайды.

Егер салымшы Қазақстаннан тыс жерге тұрақты тұруға (ТТЖ) көшетін болса, зейнетақы жинақтарын алған кезде жеке табыс салығы толық көлемде ұсталады. Бұл әлеуметтік қолдау шарасы тек ел резиденттеріне ғана бағытталған.

Салық кодексін әзірлеу кезеңіндегі алдын ала есептеулерге сәйкес, зейнетақыға салынатын салықтың жойылуы бюджетке шамамен 4,1 млрд теңге көлемінде шартты шығын әкеледі. Алайда Үкімет бұл шығындарды әлеуметтік маңызы жоғары әрі фискалдық заңнаманы халықаралық стандарттарға сәйкестендіру үшін орынды деп санады.